Co to jest ATEX?

Dyrektywa ATEX definiuję jakie właściwości musi mieć produkt przeznaczony do pracy w strefach zagrożenia wybuchem. W niektórych środowiskach pracy często mamy sytuację, w której wymagane są pracę w obecności gazów bądź pyłów łatwopalnych, które w konsekwencji mogą prowadzić do wybuchu

Zgodność urządzeń z dyrektywami ATEX gwarantuje:

  • działanie zgodne z literą prawa,

  • bezpieczeństwo pracy różnych środowisk pracy,

  • potwierdzenie wymagań bezpieczeństwa przez osobę trzecią,

  • wysoką jakość urządzeń,

  • koordynację służb BHP i osób odpowiedzialnych,

  • ekonomiczne korzyści nabywcy wynikające z przestojów w produkcji (w przypadkach awarii oraz w wyniku występowania potencjalnych zagrożeń),

Jak odczytywać oznaczenia ATEX?

Oznaczenia urządzeń w wersjach przeciwwybuchowych ATEX zawierają dokładne informację, do jakich warunków pracy przeznaczone jest urządzenie, dla przykładu wykorzystamy oznaczenie wciągnika pneumatycznego Yale CPA 10 - 9 wykonanego w standardzie ATEX.

Grupa urządzenia:

I — do stref zagrożenia wybuchem metanu i pyłu węglowego,

II — do stref zagrożenie wybuchem gazów, mgły i pary niezwiązanych z pyłem węglowym i środowiskiem zagrożenia wybuchu metanu,

Kategoria urządzeń:

1 - urządzenie zaprojektowane do ciągłej pracy w warunkach stałego zagrożenia wybuchem gwarantując wysoki poziom bezpieczeństwa,

2 - urządzenie zaprojektowane do zapewnienia ochrony w miejscach, gdzie zagrożenie wybuchem występuje rzadko podczas normalnej pracy,

3 - urządzenie zaprojektowane do zapewnienia bezpieczeństwa środowisk pracy, w których ryzyko zagrożenia wybuchem jest mało prawdopodobne, a jeżeli występuje to rzadko i tylko w krótkim okresie,

Atmosfera pracy:

G — do stref zagrożenia wybuchem przez gazy, pary oraz mgły palne

D — do stref zagrożenia wybuchem utworzonej przez pyły

Rodzaje obudowy:

c - zabezpieczenie urządzeń za pomocą bezpieczeństwa konstrukcyjnego

d - z osłoną ognioszczelna

i - budowa iskro bezpieczna

e - wzmocniona budowa

q -  z osłoną proszkową/piaskową

n - urządzenia przeznaczone do strefy 2

k - wykonanie wodoszczelne

p - z osłoną gazową z nadciśnieniem

o - z osłoną olejową

m - obudowa hermetyczna

s - wykonanie specjalne

Podgrupy wybuchowości:

gazów palnych i pary cieczy grupy urządzeń II

  • IIA – Grupa propanowa (np.: aceton, alkohol metylowy i etylowy),

  • IIB – Grupa etylenowa (np.: etylen, siarkowodór),

  • IIC – Grupa wodorowa (np.: acetylen, wodór, dwusiarczek węgla),

gazów pyłów grupy urządzeń II

  • IIIA — lotne pyły palne, włókna (drewno, papier, bawełna),

  • IIIB — palne pyły nieprzewodzące (węglowe),

  • IIIC — palne pyły przewodzące (metalowe),

Klasa temperaturowa:

  1. T1 - maks. temperatura powierzchni 450º (np.: tlenek węgla, amoniak)

  2. T2 - maks. temperatura powierzchni 300º (np.: acetylen, n-butan)

  3. T3 - maks. temperatura powierzchni 200º (np.: terpentyna, akroleina)

  4. T4 - maks. temperatura powierzchni 135º (aldehyd octowy)

  5. T5 - maks. temperatura powierzchni 100º (dwusiarczek węgla)

  6. T6 - maks. temperatura powierzchni 85º (fosforowodór)

Kiedy potrzebuję urządzeń oznaczonych ATEX?

Istnieją środowiska pracy, w których występują palne gazy, pyły lub parujące ciecze mogące doprowadzić do wybuchu. Urządzenia wykonane zgodnie ze standardami ATEX przeznaczone są do miejsc zagrożonych wybuchem, możemy podzielić je na dwa rodzaje środowisk wybuchowych.

1) Atmosfera wybuchowa zawierająca gazy, pary i mgły oznaczona jest strefami:

0 - ciągłe zagrożenie utrzymujące się przez długi okres

1 - sporadyczne zagrożenie, które może się pojawić w normalnych warunkach pracy

2 - rzadkie, niewystępujące w normalnych warunkach pracy zagrożenie

Strefy tego typu możemy spotkać w:

  • zakładach chemicznych,

  • zbiornikach,

  • rafineriach,

  • stacjach uzdatniania wody,

  • elektrowniach,

  • lakierniach,

  • portach morskich,

  • na lotniskach,

2) Atmosfera wybuchowa zawierająca pyły oznaczona jest strefami:

20 - ciągłe zagrożenie utrzymujące się przez długi okres

21 - sporadyczne zagrożenie, które może się pojawić w normalnych warunkach pracy

22 - rzadkie, niewystępujące w normalnych warunkach pracy zagrożenie

Strefy tego typu możemy spotkać w:

  • elektrowniach,

  • młynach,

  • cementowniach,

  • zakładach przetwórstwa żywności,

  • zakładach przetwórstwa drewna,

  • wytwórniach granulatów z tworzyw sztucznych,

  • zakładach chemicznych,

  • lakierniach,

Certyfikaty przeciwwybuchowe i oznaczenia EX na urządzeniach.

Urządzenia wykorzystywane do prac w strefach zagrożenia wybuchem wymagają certyfikatów zgodnych z dyrektywą ATEX (certyfikatem zgodności z ochroną przeciwwybuchową lub potocznie nazywany świadectwem przeciwwybuchowym). Producent urządzenia poza standardową dokumentacją musi załączyć Deklarację Zgodności dla każdego produktu. Deklaracja Zgodności informuje, w jaki sposób producent spełnia wszystkie wymogi dotyczące bezpieczeństwa. Taki certyfikat poprzedza kilka etapów badań:

możliwość zapłonu urządzenia

wybuchowość urządzenia

wypływ wybuchu na człowieka

Niebezpieczne produkty są klasyfikowane według poziomu niebezpieczeństwa, możliwości wybuchu oraz środowiska eksploatacji. Sprzęt, który wykonany jest zgodnie ze standardem ATEX posiada oznaczenia EX, pozostałe symbole określają dokładnie do jakich warunków pracy, w jakiej temperaturze i do jakich materiałów urządzenie jest przeznaczone.

Czym różnią się urządzenia oznaczone ATEX od standardowych?

Urządzenia oznaczone symbolem EX zgodne ze standardami ATEX poza symbolem charakteryzują się wieloma różnicami w standarcie wykonania względem standardowych urządzeń tego samego typu, może to być m.in:

  • wykonanie z materiałów nieiskrzących,

  • wodoszczelne,

  • ognioodporne,

  • z różnego rodzaju osłonami: olejową, gazową,

  • hermetyczne,

  • obudowa wypełniona piaskiem,

  • wbudowane przełączniki (przypadki zwarć),

  • wykonane w specjalnej formie zapewniające bezpieczeństwo w specyficznych warunkach pracy,

  • paroszczelne,

  • zabezpieczone masą izolacyjną,

Czy potrzebuję specjalnych uprawnień do obsługi wciągarki, wciągnika ATEX?

Pomimo iż na rynku dostępne są szkolenia z zakresu BHP w środowiskach zagrożenia wybuchem, do obsługi urządzeń wykonanych w standarcie ATEX nie są wymagane dodatkowe uprawnienia z tej kategorii, należy jednak pamiętać, że każde urządzenie przeznaczone do stref ATEX wymaga pełnego dozoru UDT, a tym samym potrzebne są następujące uprawnienia.

Rodzaje i koszty szkoleń dostępne na rynku niezbędne do obsługi urządzeń typu wciągarka, wciągnik lub wyciągarka:

  1. kategoria IIW — Wciągniki i wciągarki sterowane z poziomu roboczego oraz żurawie stacjonarne warsztatowe — czas trwania kursu około 12-16 godzin (2-3 dni), cena wraz z egzaminem około 450 - 550 zł/os.

  2. kategoria IW — Wciągniki i wciągarki sterowane z poziomu roboczego lub z kabiny oraz żurawie stacjonarne warsztatowe — czas trwania kursu około 12-16 godzin (2-3 dni), cena wraz z egzaminem około 450 - 550 zł/os.

Do konserwacji urządzeń typu wciągarka, wciągnik lub wyciągarka:

  1. kategorie M IV-I - kategorie uprawnień do konserwacji w zakresie wyposażenia mechanicznego. Czas trwania kursu około 70-160 godzin (1-2 miesiące), cena wraz z egzaminem około 800-1200 zł/os.

  2. kategorie E IV-I - kategorie uprawnień do konserwacji w zakresie wyposażenia elektrycznego. Czas trwania kursu około 110-230 godzin (1-2 miesiące), cena wraz z egzaminem około 800 - 2200 zł/os.